Je hebt stressklachten… maar komen ze wel door stress?

Deze blog is geschreven in samenwerking tussen Innerstate en Ellen Oudshoorn (Physis specialist, fysiotherapeut en personal trainer)

 

Wat stress met je lichaam doet

We hebben allemaal wel eens stress ervaren.

Een volle werkdag.
Een deadline die nadert.
Slecht geslapen en tóch moeten presteren.
Gedoe thuis, weinig rust, continu “aan” staan.

Herkenbaar?

We koppelen stress vaak aan dit soort situaties.
Aan drukte. Aan werk. Aan mentale belasting.

Maar wat weten we eigenlijk écht van stress?

In de praktijk zie ik dat stress nog vaak wordt gezien als iets mentaals.
Iets wat “tussen je oren zit” of ontstaat door (werk)druk.

Terwijl stress in de basis een lichamelijk proces is.
En vaak door veel meer factoren wordt beïnvloed dan alleen wat er in je hoofd gebeurt.

In deze blog neem ik je mee in wat stress fysiek met je lichaam doet én waarom de oorzaak niet altijd ligt waar je denkt.

 

De stress-as: wat gebeurt er in je lichaam?

Wanneer je lichaam stress ervaart, wordt de zogenaamde stress-as geactiveerd. Officieel heet dit de HHB-as: een samenwerking tussen de hypothalamus, de hypofyse en de bijnieren.

Maar wat gebeurt daar nu eigenlijk?

Alles begint bij wat je waarneemt.

Via je zintuigen (zien, horen, voelen, denken) scant je lichaam continu:
ben ik veilig of mogelijk onveilig?

Elke prikkel die als (potentieel) onveilig wordt geïnterpreteerd, wordt verwerkt in de hersenen, waarbij de hypothalamus een belangrijke rol speelt in het verwerken en doorgeven van deze signalen

Wanneer die prikkel “belangrijk genoeg” is, geeft de hypothalamus een signaal door aan de hypofyse. De hypofyse fungeert als een soort schakelstation en stuurt vervolgens een signaal naar de bijnieren.

De bijnieren reageren hierop door stresshormonen aan te maken, zoals:

• Adrenaline

• Noradrenaline

• Cortisol
  
  

Deze hormonen zorgen ervoor dat je lichaam direct kan reageren:

• Je hartslag gaat omhoog

• Je wordt alerter

• Er komt snel energie vrij
  
  

Kort gezegd: je lichaam wordt klaargemaakt voor actie.
Op korte termijn is dit systeem ontzettend functioneel.
Zonder stress zou je niet kunnen presteren, reageren of scherp blijven.
Maar…

 

Wanneer stress geen pauze meer krijgt

Het probleem ontstaat wanneer dit systeem te vaak of te lang actief blijft.
Dan verandert iets wat bedoeld is als een korte activatie… in een continue staat van “AAN staan”.

En dat zie je terug in het lichaam. Veelvoorkomende klachten als gevolg van stress zijn onder andere:

• Vermoeidheid

• Spanning in nek en schouders

• Hoofdpijn

• Duizeligheid

• Hartkloppingen

• Slecht slapen

• Minder focus

• Sneller overprikkeld

• Somber of afgevlakt gevoel
  
  

We noemen dit vaak “stressklachten”. Maar hier wordt het interessant.

Zijn dit wel écht alleen stressklachten?

Veel van deze klachten koppelen we dus vaak direct aan stress. Maar wist je dat dezelfde klachten ook kunnen ontstaan door:

• Een verstoorde ademhaling

• Slechte slaap

• Schommelende bloedsuikerspiegel door wat en hoe vaak je eet

• Te weinig beweging

• Een verzwakt immuunsysteem
  
  

Met andere woorden:

- Niet alleen (mentale) stress veroorzaakt je ‘stress-gerelateerde’ klachten
- De fysieke factoren hierboven kunnen óók je stresssysteem activeren

Daarom is het te kort door de bocht om bepaalde klachten direct als “stressklachten” te bestempelen wanneer je je gestresst voelt. Dit betekent niet dat stress “niet echt” is of alleen maar fysiek verklaard kan worden. De situatie waarin je zit en wat je meemaakt spelen altijd een rol.

Maar wat vaak wordt onderschat, is hoeveel invloed het lichaam zelf heeft op hoe sterk die stress wordt ervaren.

 

De emmer die langzaam volloopt

Je kunt het stresssysteem zien als een emmer. Elke vorm van belasting, zowel mentaal als fysiek, vult die emmer.

• Slecht slapen → beetje erbij

• Oppervlakkig ademen → beetje erbij

• Onregelmatig eten → beetje erbij

• Weinig herstel → beetje erbij

• Werkdruk → ook erbij
  
  

Op een gegeven moment stroomt die emmer over. En dán ervaar je “stress”.

Wat vaak gebeurt, is dat we alleen kijken naar het laatste beetje dat erbij kwam (bijvoorbeeld werkdruk), terwijl de emmer al bijna vol was. En soms… is die emmer zelfs zó vol door fysieke factoren, dat er nauwelijks mentale stress nodig is om klachten te ervaren. Het lastige is dan alleen wel dat we het vaak wel ervaren als mentaal. 

 

De vicieuze cirkel van stress

Wat het nog complexer maakt, stress beïnvloedt je gedrag:

• Je gaat slechter slapen

• Je krijgt meer cravings

• Je eet onregelmatiger

• Je ademhaling wordt hoger en sneller

• Je gaat minder bewegen
  
  

Maar andersom werkt het ook:

- Slechte slaap verhoogt je stressgevoeligheid
- Verkeerde ademhaling activeert je stress-as
- Schommelingen in voeding zorgen voor meer onrust
- Gebrek aan beweging houdt spanning vast

Zo ontstaat een vicieuze cirkel waarin lichaam en stress elkaar continu versterken.

 

Wat kun je hiermee? (een andere manier van kijken)

Als je dit begrijpt, verandert er iets belangrijks. In plaats van alleen te denken:
- “Ik heb stress”

Kun je jezelf afvragen:
- “Wat activeerde mijn stress-as éérst en/of het meest?”

Bijvoorbeeld:

• Had je al langer slaapproblemen?

• Was je ademhaling vaak al hoog of onrustig?

• Was je energieniveau al laag vóór de stressvolle periode?
  
  

Dan kan het zijn dat wat je ervaart als “stressklachten” eigenlijk voortkomt uit een lichamelijke disbalans die al langer speelde.

In veel gevallen is er namelijk sprake van een combinatie van factoren, zoals slaap, ademhaling, voeding, beweging en het immuunsysteem, die samen het stresssysteem beïnvloeden.

Pas wanneer je dat geheel meeneemt, wordt duidelijk waar de echte oorzaak ligt en of dat mentaal is, of misschien juist fysiek. Vanuit dat inzicht kun je er praktisch gezien ook gewoon veel meer mee dan alleen maar “rust nemen en meer ontspannen”. 

Waar begin je dan? 

Je hoeft het niet ingewikkeld te maken. Begin klein en concreet:

1. Kijk naar je slaap

2. Let op je ademhaling

3. Stabiliseer je voeding
4. Bouw herstelmomenten in

5. Zie stress breder dan alleen mentaal en werk aan je stress-mindset

 

Tot slot

Stress is geen zwakte en het zit ook niet “alleen in je hoofd”. Het is een lichamelijk systeem dat probeert je te beschermen. Maar soms raakt dat systeem uit balans. Door breder te kijken dan alleen mentale druk, ontstaan er vaak veel meer oplossingen voor herstel.

Over de auteur

Mijn naam is Ellen, vitaliteitscoach en oprichter van Feel Young Again.

In mijn praktijk richt ik me op het herstellen van fysieke disbalans bij mensen met aanhoudende vermoeidheids- en stressklachten, of die merken dat ze richting een burn-out bewegen.

Daarbij werk ik met een fysieke en praktische aanpak, gericht op ademhaling, slaap, stress, voeding, immuunsysteem en bewegen, om het lichaam weer in balans te brengen (fysiek én mentaal) en het energieniveau te herstellen.

Leuk dat je de blog gelezen hebt en volg mij gerust voor meer op mijn socials waar ik op instagram actief ben onder de naam @feelyoungagain.nl 

Ellen.